www.itiran.com

11 مهر 1385 - بزرگراه فناوری - در دور جدید ثبت نام، پذیرش دانشجوهای مجازی با آزمون اختصاصی و غیر همزمان با آزمون سراسری صورت می گیرد

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به‌دنبال استقبال بالای متقاضیان ورود به دانشگاه‌های مجازی در صدد صدور مجوزهای بیشتر جهت ایجاد این دانشگاه‌ها و رشته‌های مجازی در کشور است.

کار گروهی با عنوان تنطیم مقررات و آیین نامه های دوره مجازی پیش ار تابستان امسال در وزارت علوم تشکیل شده که قرار است به تدوین آیین نامه های مختلف روش اجرا، روش تدریس، مقررات آموزشی و ... بپردازد

در حال حاضر حدود دو سال و نیم از پذیرش دانشجویان در دوره‌های مجازی دانشگاه‌ها می‌گذرد و مسؤولان پس از گذشت این مدت و استقبال گسترده متقاضیان در کشور به این نتیجه رسیده‌اند که با تدوین آیین‌نامه‌های جدید اقدام به سامان‌دهی پذیرش دانشجو در دوره‌های مجازی کنند.

"رجبعلی برزویی"، مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی و دبیر شورای گسترش در خصوص تعداد دانشگاه‌های مجازی در کشور می‌گوید: در حال حاضر دانشگاه‌های " شیراز"، "علم و صنعت"، "امیرکبیر" و "خواجه نصیر" مجریان تحصیل به روش مجازی در کشور هستند.

وی با اشاره به افزایش متقاضیان آموزش‌های مجازی می‌افزاید: دانشگاه‌های بسیاری نظیر شهید بهشتی، دانشگاه قم و دانشگاه صنعتی اصفهان نیز برای ایجاد این نوع آموزش متقاضی هستند.

به گفته برزویی بخش خصوصی نیز در این زمینه ابراز آمادگی کرده اما برای دادن مجوز به این بخش نیاز به تدوین آیین‌نامه‌ای بود که پس از تدوین در تاریخ پانزدهم بهمن‌ماه 84 به تصویب شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده و از تاریخ تصویب لازم‌الاجرا شد.

مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی ادامه داد: این آیین‌نامه با عنوان آیین‌نامه چگونگی تاسیس موسسه‌های غیردولتی- غیر انتفاعی الکترونیکی است.

برزویی می‌افزاید: دریافت مجوز آموزش مجازی توسط دانشگاه‌های دولتی آسان‌تر بوده و نیاز به هیات موسس و موارد دیگری که بخش خصوصی باید دارا باشد، نیست، بخش دولتی تنها باید نرم‌افزارها، سخت‌افزارها و محتوای دروس را فراهم کند.

دبیر شورای گسترش آموزش عالی می‌گوید: اما بخش خصوصی باید هیات موسس خود را معرفی کرده و بسترها و خطوط پرسرعت داشته باشد تا پس از بررسی‌های وزارت علوم، مورد تایید قرار گرفته و مجوز اصولی دریافت کند. در ادامه نیز چنانچه تمام شرایط مورد نظر وزارت علوم را فراهم کرد، مجوز قطعی دریافت می‌کند.

وی با اشاره به اینکه اکنون به سه موسسه بخش خصوصی مجوز تشکیل مرکز آموزش مجازی داده شده، گفت: طبق آیین‌نامه مذکور این موسسه‌ها باید هیات موسس را معرفی و سخت‌افزارها و سیستم LMS (مدیریت سامانه) خود را آماده کنند.

این مراکز خصوصی همچنین باید یک‌سوم محتوای دروس و رشته‌ای که می‌خواهند ارایه دهند را به‌صورت الکترونیکی آماده کنند تا موافقت اصولی را از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بگیرند.

وی بیان داشت: تمامی دانشگاه‌ها و بخش خصوصی متقاضی آموزش مجازی مجوز خود را از شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم دریافت می‌کنند.

همچنین طبق مصوبه مجلس ایجاد، تاسیس، انحلال و ادغام هر گونه موسسه آموزشی و پژوهشی در کشور بر عهده شورای گسترش آموزش عالی است.

نحوه جذب دانشجو

دبیر شورای گسترش آموزش عالی اظهار داشت: تاکنون نحوه جذب دانشجو بر عهده خود دانشگاه‌ها و با هماهنگی وزارت علوم بود. به این ترتیب که دانشگاه‌ها خودشان معیارهایی برای جذب دانشجو تعیین کرده بودند.

برزویی تصریح کرد: پذیرش دانشجو در مراکز آموزش مجازی دانشگاه‌ها به دو طریق صورت می‌گرفت یا به‌صورت پذیرش فراگیر و یا از طریق آزمون سازمان سنجش اقدام به پذیرش دانشجو می‌شد.

وی اظهار داشت: اما از آغاز دور جدید پذیرش دانشجو، به دانشگاه‌های سراسر کشور اعلام شده که پذیرش دانشجو در دوره مجازی از طریق سازمان سنجش آموزش کشور انجام می‌شود اما این آزمون به‌صورت اختصاصی بوده و هم‌زمان با آزمون سراسری برگزار نخواهد شد.

وی ادامه داد: به‌عنوان نمونه هر دانشگاه به‌صورت منفرد و یا چند دانشگاه با همکاری یکدیگر آزمون مورد نظر را برگزار می‌کنند اما برگزاری این آزمون از طریق سازمان سنجش کشور انجام خواهد شد.

مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی با اشاره به اینکه مقررات آموزش عالی کشور در رابطه با دانشجویان حضوری در مورد دوره‌های مجازی نیز صدق می‌کند، گفت: دروسی که در دوره‌های مجازی ارایه می‌شود دقیقا مانند دوره‌های حضوری است اما با این تفاوت که کتاب‌های این نوع آموزش در اینترنت قرار داده شده و در واقع کتاب آن‌ها اینترنتی است، اما درس‌های آزمایشگاهی دانشجویان دوره مجازی در دانشگاه و امتحان پایان ترم این دروس نیز به‌صورت حضوری برگزار می‌شود.

برزویی گفت: امتحانات دانشجویان دوره‌های مجازی به‌صورت حضوری برگزار می‌شود، اما امیدواریم که در آینده‌ای نزدیک امتحانات نیز به‌صورت مجازی برگزار شود.

تعیین شهریه و ظرفیت بر عهده دانشگاه

برزویی با بیان اینکه تعیین شهریه برای دانشجویان بر عهده خود دانشگاه است، تصریح کرد: هزینه شهریه توسط هیات امنای دانشگاه مشخص می‌شود، البته سامان‌دهی شهریه‌های دانشجوهای دوره مجازی در وزارت علوم مطرح بوده و در دستور کار قرار دارد.

وی در مورد ظرفیت پذیرش این نوع آموزش گفت: ظرفیت پذیرش بستگی به دانشگاه داشته و استقبال توسط دانشجویان قابل توجه است به‌طوری که تقاضا به مراتب بیشتر از ظرفیت دانشگاه است.

رشته‌های مجازی

مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی از تعداد دانشجویان دوره‌های مجازی در کشور اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت: اکنون 10 رشته در دوره کارشناسی تدریس می‌شود که شامل رشته‌های حقوق، زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه شیراز و علوم حدیث در دانشگاه غیرانتفاعی علوم حدیث است.

دوره کارشناسی رشته‌های مهندسی صنایع و مهندسی کامپیوتر نیز در دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیر تدریس می‌شود.

در دوره کارشناسی ارشد نیز پنج رشته تدریس می‌شود که مهندسی فناوری اطلاعات و حقوق در دانشگاه شیراز و معماری کامپیوتر، مخابرات و مهندسی فناوری اطلاعات در دانشگاه صنعتی امیرکبیر تدریس می‌شود.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا دوره دکترا به‌صورت مجازی تدریس می‌شود؟ گفت: هنوز دوره دکترا در آموزش مجازی ارایه نمی‌شود.

دبیر شورای گسترش آموزش عالی گفت: برای تولید و نوشتن هر واحد درسی در دوره مجازی نیاز به 10 میلیون تومان بوده و هر رشته تحصیلی در این دوره یک میلیارد تومان هزینه‌بر است.

وی بیان داشت: هنوز در دوره مجازی فارغ‌التحصیلی نداشته‌ایم زیرا مدت مدیدی از این نوع تدریس در دانشگاه‌ها نمی‌گذرد.

برزویی تصریح کرد: کارگروهی با عنوان "تنظیم مقررات و آیین‌نامه‌های دوره مجازی " پیش از تابستان امسال در وزارت علوم تشکیل شده که قرار است به تدوین آیین‌نامه‌های مختلف روش اجرا، روش تدریس، مقررات آموزشی و بسیاری موارد دیگر مرتبط با آموزش مجازی بپردازد.

وی در خصوص امکان افزایش رشته‌های مجازی در دانشگاه‌های کشور گفت: این امکان در صورتی فراهم خواهد شد که دانشگاه مربوطه شرایط سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم را داشته باشد و در این صورت مجوزهای لازم صادر خواهد شد.

روش تدریس در دانشگاه‌های مجازی

مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی در خصوص نحوه تدریس در دانشگاه‌های مجازی کشور گفت: شیوه ارایه دروس این‌گونه است که مرکز آموزش مجازی دارای پایگاه اینترنتی بوده و دانشجو برای ورود به این سامانه دارای کلمه شناسایی و رمز است.

وی با بیان اینکه این پایگاه اینترنتی دارای بخش‌های مختلف خبررسانی، مراجعه به استاد، سرفصل، کلاس و بسیاری موارد الزامی دیگر است، تصریح کرد: در این پایگاه به‌طور کامل مشخص شده که در این ترم چه دروسی ارایه شده و چه تعداد دانشجو مشغول به تحصیل هستند.

به گفته وی، همچنین در این سیستم الکترونیکی (سایت) مشخص شده که درس‌ها، در چه روزهایی ارایه می‌شود و استادان حل تمرین نیز در چه زمانی حضور دارند.

وی تصریح کرد: در تحصیل به روش آموزش مجازی، برنامه‌های مشخصی برای حضور استاد و دانشجو در کلاس مجازی وجود دارد و برای ایجاد این محیط مجازی از نرم‌افزار LMS (مدیریت سامانه) استفاده می‌شود.

دبیر شورای گسترش آموزش عالی با بیان اینکه در آموزش مجازی دو نوع استاد وجود دارد، گفت: استاد اصلی دروس را به دانشجویان تدریس می‌کند و استاد معاون نیز اشکالات دانشجویان را رفع کرده و به سؤالات آن‌ها پاسخ می‌دهد، استاد اصلی فقط هنگام تدریس حضور دارد، اما حضور استادان حل تمرین به مراتب بیشتر از استادان اصلی است.

وی با بیان اینکه در این سیستم محیطی نظیر اتاق چت (اتاق گفت‌وگو) وجود دارد، گفت: دانشجو در طول هفته این فرصت را دارد که اگر کلاس برقرار نبود و با مشکلی در دروس مواجه شد، اقدام به ارسال ایمیل به استاد کرده و استاد نیز در اسرع وقت موظف به پاسخ دادن به دانشجو است.

برزویی افزود: در تمام لحظاتی که دانشجو به اینترنت وصل می‌شود، تمام بخش‌های دروس خوانده شده توسط این سیستم ثبت می‌شود و استاد می‌تواند ببیند که دانشجو تا کدام قسمت درس را خوانده و در چه ساعت‌هایی مراجعه کرده است.

دبیر شورای گسترش آموزش عالی افزود: دروس به‌صورت الکترونیکی تبدیل شده و صدا و تدریس استاد روی آن قرار می‌گیرد و در بسیاری از مواقع تدریس استاد به‌صورت فیلم روی درس قرار داده می‌شود.

برزویی با بیان اینکه "اعتبار اینترنتی " برای دانشجویان توسط دانشگاه به‌صورت رایگان قرار می‌گیرد، گفت: دانشجویان برای ورود به سیستم الکترونیکی دانشگاه دارای رمز عبور و ایمیل ویژه‌ای هستند که ممکن است در هر سال و یا هر درس تغییر کند.

وی ادامه داد: استاد نیز دارای لیست حضور و غیاب بوده و از حضور یا عدم حضور دانشجو آگاه است، همچنین در این سیستم ساعات تشکیل کلاس نیز مشخص شده است.

فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات. دوره 21

شمارهء 1 (پاییز  1384) صفحه:49-66

ربابه فرهادی
كارشناس ارشد اطلاع‌رسانی مجتمع آموزش كشاورزی فارس
پست الكترونیكی: Farhadi1346@hotmail.com
 

  چكیده

با ورود به عصر اطلاعات ، نهاد آموزش از نخستین نهادهایی است كه دستخوش تغییرات اساسی شده. آموزش الكترونیكی به عنوان پارادیمی جدید، این حوزه را متحول ساخته است. با توجه به قابلیت‌های بسیار بالای  این سیستم آموزشی و حجم عظیم تقاضا برای آموزش، و ناتوانی نظام آموزشی كنونی در پاسخگویی به آن، در باب ضرورت به‌كارگیری و اهمیت  آموزش الكترونیكی تردیدی وجود ندارد .آنچه مطرح  است شیوه و چگونگی این آموزش است.كتابخانه‌ها نیز به عنوان زیرسیستم نظام آموزشی، ‌باید همگام با تغییرات پیش بروند و نسبت به ارائه‌ خدمات جدید و متناسب با نیاز روز، اقدام نمایند.
 كلیدواژه‌ها: كتابخانه، عصر اطلاعات، فناوری اطلاعات، آموزش، نظام آموزشی
 
1. مقدمه
ما در حال گذر از جامعه‌ صنعت– محور به جامعه‌ اطلاعات- محور، یا به عبارت دیگر گذر از دنیای فیزیكی به دنیای مجازی هستیم. ورود به عصر اطلاعات و زندگی اثربخش در جامعه‌ اطلاعات– محور، مستلزم شناخت ویژگی‌های آن است. یكی از نهادهای اجتماعی كه در این عصر دستخوش تغییرات وسیع خواهد شد، نهاد آموزش و یادگیری در سطوح عمومی و عالی است. در گذر به جامعه‌، اطلاعاتی، نقش عمده بر دوش دانش‌آموختگان جامعه است و آموزش و یادگیری می‌باید براساس رویكردهای جدید تنظیم شود. پیش‌نیاز وارد شدن به این پهنه، گسترش سریع و وسیع آموزش الكترونیكی، از پایین‌ترین تا بالاترین سطح نظام آموزشی كشور می‌باشد.
«كوهن» (1970) معتقد است كه مدل پیشرفت علم، تحول از یك پارادیم به پارادیم دیگر است و در هر حوزه‌ فكری می‌توان پارادیمی را یافت. فناوری اطلاعات پارادیم جدیدی است كه در هر حوزه‌ای كاربرد دارد و ضمن ایجاد پارادیم‌های دیگر، سبب تغییر چهره‌ جهان ما شده و امكان آموزش متناسب با نیازهای عصر حاضر را فراهم نموده است. به عنوان مثال، آموزش مجازی یا الكترونیكی پارادیم جدیدی در حوزه‌ آموزش و یادگیری پدید آورده و امكان یادگیری را در هر زمینه[3]، برای هر فرد[4]، در هر زمان[5] و در هر مكان[6] به صورت مادام‌العمر فراهم آورده است. در حوزه‌ نشر، كتاب‌ها و مجلات الكترونیكی، پارادیم جدیدی در این صنعت پدید آورده‌اند. كتاب‌های چند جلدی كه گاهی چندین قفسه جا می‌گرفتند، در پارادیم جدید به صورت یك لوح فشرده عرضه می‌شوند.
پارادیم‌ها دائماً در حال تغییرند و قانونی به نام «قانون بازگشت به صفر» بر آن‌ها حاكم است. براساس این قانون وقتی پارادیمی تغییر می‌كند، همه به نقطه‌ صفر باز می‌گردند و همه چیز از نو آغاز می‌شود. افراد یا سازمان‌های موفق در پارادیم قدیم
‌، لزوماً در پارادیم جدید نیز به همان میزان موفق نخواهند بود، مگر آن‌كه سریع‌تر از دیگران، خود را با پارادیم جدید در حوزه‌ فعالیت خود همسو سازند(Oclc,2003).
    آموزش الكترونیكی شامل آموزش مبتنی بر رایانه[7]، آموزش مبتنی بر اینترانت[8]، آموزش مبتنی بر وب[9]، پارادیم‌های جدید، و محصول فناوری اطلاعات می‌باشند كه بشریت را به سمت یك انقلاب بزرگ آموزشی سوق می‌دهند. گذر از جامعه‌ صنعتی به جامعه‌ اطلاعاتی لزوماً یك حركت تكاملی نیست، بلكه جهشی ساختاری است (دانشگاه بین‌المللی ایران، 2002). بنابراین برای نخستین بار امكان جهش از موقعیت عقب‌ماندگی به موقعیت پیشرفته برای كشور‌ها فراهم شده است. در این میان میزان توسعه و كاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش، مهم‌ترین شاخص پیشرفت به شمار می‌رود و آموزش مجازی یا آموزش الكترونیكی، مهم‌ترین عامل جهش علمی و فرهنگی محسوب می‌شود. به عبارت دیگر آموزش مجازی كلید گذر نیروی انسانی به جامعه‌ اطلاعاتی می‌باشد و گذر به جامعه‌ اطلاعاتی با نرخ سواد الكترونیكی[10]- به مفهوم توان خواندن و نوشتن و میزان بهره‌وری از سامانه‌های اطلاعاتی و ارتباطی - رابطه‌ مستقیم دارد (دانشگاه بین‌المللی ایران، 2002).
 
2. تعاریف آموزش الكترونیكی
 در سایت «شركت سخاروش» (یادگیری الکترونیکی،1381) نوشته است: آموزش الكترونیكی می‌تواند مبتنی بر دیسك فشرده، شبكه، اینترانت یا اینترنت باشد. آموزش الكترونیكی برای ارائه‌ محتوا، از عناصر اطلاعاتی با فرمت‌های متفاوت نظیر متن، ویدئو، صدا، انیمیشن، گرافیك و محیط‌های مجازی یا شبیه‌سازی‌شده استفاده می‌نماید.
    «دست اندركاران سیستم‌های سیسکو»[11](آموزش الکترونیکی،1382) معتقدند: آموزش الكترونیكی، یك یادگیری اینترنتی است كه می‌تواند شامل رساندن مطلب در چندین شكل، مدیریت آموزش، و یك مجموعه‌ شبكه‌شده از دانش‌آموزان و تعدادی از توسعه‌دهندگان و كارشناسان خبره باشد.
  «الیوت میسی»[12] (آموزش الکترونیکی،1382) می‌گوید: آموزش الكترونیكی، فناوری شبكه را برای طراحی، انتخاب، اداره كردن و بسط دادن آموزش به كار می‌برد.
  «گروه نرم‌افزاری تكنوسافت» (تکنوسافت،1382) می‌نویسد: آموزش الكترونیكی به مجموعه‌ وسیعی از نرم‌افزارهای كاربردی و روش‌های آموزشی مبتنی بر فناوری گفته می‌شود كه شامل آموزش بر پایه‌ رایانه، وب و اینترنت، و همچنین كلاس‌ها و  دانشگاه‌های مجازی و غیره می‌باشد.
   «علیرضا مختاری» (مختاری، 2004) می‌نویسد: آموزش الكترونیكی عبارت‌ است از ارائه‌ محتوای آموزشی و تجارب اساتید مجرب هر رشته از طریق فناوری الكترونیكی به دانشجویان علاقه‌مند، كه این دانشجویان می‌توانند در هر نقطه‌ جهان از این آموزش‌ها بهره‌مند گردند.
   «گرگ پریست»[13] از «شركت آموزش الكترونیكی اسمارت فورس»[14] (آموزش الکترونیکی، 1382) موارد زیر را در تعریف آموزش الكترونیكی بیان می‌كند:
آموزش الكترونیكی پویا است. محتوای آن كاملاً به روز و در زمان دلخواه[15] است؛ بهترین منابع دسترس‌پذیر در این سیستم آموزشی پیوسته[16]، كارشناسان خبره هستند. آموزش الكترونیكی نوعی تشریك مساعی است، جامع و فراگیر است، زیرا مطالب آموزشی را از منابع بسیار زیادی فراهم می‌كند.
از مجموع تعاریف ذکرشده درباره‌ آموزش الکترونیکی می‌توان به این تعریف جامع دست یافت:
آموزش الکترونیکی به مجموعه‌ وسیعی از نرم‌افزارهای کاربردی و شیوه‌های آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات (اعم از رایانه، دیسک فشرده، شبکه، اینترنت و اینترانت و دانشگاه مجازی) گفته می‌شود که امکان آموزش و یادگیری را برای هر فرد در هر زمینه‌، در هر زمان و مکان به صورت مادام‌العمر فراهم می‌سازد.
 
3. ضرورت، اهمیت و هدف آموزش الكترونیكی
 نیازهای روزافزون مردم به آموزش، عدم دسترسی آن‌ها به مراكز آموزشی، كمبود امكانات اقتصادی، كمبود آموزشگران مجرب، و هزینه‌های زیادی كه صرف آموزش می‌شود، متخصصان را بر آن داشت كه با كمك فناوری‌های اطلاعات، روش‌های جدیدی برای آموزش ابداع نمایند كه هم اقتصادی و باكیفیت باشند و هم بتوان با استفاده از آن، به طور همزمان جمعیت كثیری از فراگیران را تحت آموزش قرار داد.
    امروزه مفهوم سواد، دیگر «توان خواندن و نوشتن»  نیست. به قول «آلوین تافلر» (یزدیان،1382) در قرن بیست و یكم، بیسوادان آن‌هایی نیستند كه نمی‌توانند بخوانند یا بنویسند، بلكه كسانی هستند كه نمی‌توانند یاد بگیرند و بازآموزی كنند. تحولات سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات[17] در دهه‌ اخیر، جهان را با یك بیسوادی- به تعبیر جدید- و نیاز همه‌گیر به بازآموزی و یادگیری مواجه ساخته است. اقدام به صدور گواهینامه‌ بین‌المللی كاربری رایانه[18] یكی از اقدامات جهانی در زمینه‌ بازآموزی است. روش‌های سنتی آموزش، دیگر پاسخگوی این حجم عظیم تقاضا برای آموزش نیست. نهضت سوادآموزی الكترونیكی به جای سوادآموزی متعارف، به عنوان یك راهكار برای گذر به جامعه‌ اطلاعاتی مطرح شده است، با این تفاوت كه اجرای آن به جای بیسوادان جامعه، در میان باسوادترین اقشار باشد. طبیعی است كه نظام آموزشی كشور، نخستین مكان اجرای آن خواهد بود.
    «گری بكر» برنده جایزه‌ نوبل (دولایی،1382) می‌گویدكه سرمایه‌ انسانی 70 درصد سرمایه‌ مملكت است. او ثابت كرد كه سرمایه‌گذاری روی مردم كشور، بسیار پرسود است. مبنای اقتصاد مملكت در دانش، مهارت‌ها و قابلیت‌های بالقوه‌ مردم است و باید برای آن ارزش قائل شد. كشور ایران از نظر جمعیتی، جوان‌ترین كشور جهان محسوب می‌شود كه 70 درصد جمعیت آن زیر 30 سال سن دارند.  از سوی دیگر تمایل جوانان به ادامه‌ تحصیلات دانشگاهی افزایش یافته است و با نظام آموزش كنونی، تنها 25 درصد از داوطلبان، امكان ورود به دانشگاه را پیدا می‌كنند (سعادت، 1382). این مسئله با توجه به تحولات اخیر جهانی و ورود به عصر اطلاعات كه در آن، دانش بالاترین ارزش افزوده را ایجاد می‌كند، ما را با چالشی اساسی مواجه ساخته كه تنها با بهره‌گیری از آموزش الكترونیكی می‌توان بر آن فائق آمد. در لزوم توسعه‌ آموزش الكترونیكی در كشور تردیدی وجود ندارد؛ آنچه مطرح است شیوه و چگونگی دستیابی مؤثر به این آموزش است.
    به طوركلی هدف آموزش الكترونیكی فراهم نمودن امكان دسترسی یكسان، رایگان و جستجوپذیر در دوره‌های درسی و ایجاد فضای آموزشی یكنواخت برای اقشار مختلف در هر نقطه و  بهینه‌سازی شیوه‌های ارائه‌ مطالب درسی به منظور یادگیری عمیق‌تر و جدی‌تر است. در چنین فضای آموزشی برخلاف آموزش سنتی، افراد به اندازه‌ توانایی خود از موضوعات بهره‌مند می‌گردند.
 
4. پیشینه‌ آموزش الکترونیکی در جهان
آموزش غیرحضوری در دهه اول سال 1700 میلادی آغاز شد و هنوز هم در نقاط مختلف دنیا از این شیوه‌ آموزش برای تحصیل استفاده می شود. بهره‌گیری از فناوری در امر آموزش از اوایل دهه‌ 1900میلادی و آموزش مجازی از سال 1995 شروع شده است (نجابی، 1382).
 
 الف) موج اول آموزش الکترونیکی  (1999-1994)
با ظهور پست الکترونیکی، مرورگرهای وب، «اچ‌تی‌ام‌ال»[19], «مدیا پلایر»[20] و ...، چهره‌ آموزش مبتنی بر چند‌رسانه‌ای‌ها تغییرات زیادی پیدا کرد. اساساً این نوع آموزش با کمک ابزارهایی چون پست الکترونیکی و اینترنت، و به صورت آموزش مبتنی بر رایانه[21] و آموزش مبتنی بر وب[22]، با کیفیت پایین و به صورت متناوب انجام گرفت.
 
ب) موج دوم آموزش الکترونیکی (2005- 2000)
 فناوری‌هایی چون جاوا، کاربردهای وسیع انواع  شبکه‌ها، خطوط مخابراتی با پهنای باند وسیع، طراحی وب‌سایت‌های پیشرفته و ...، انقلابی در صنعت آموزش به وجود آورد و آموزش تحت وب را به آموزش واقعی بسیار نزدیک ساخت. ارائه‌ محتوای دوره در محیط‌های آموزشی چند بُعدی و ارائه‌  خدمات پیشرفته و باکیفیت به فراگیران و همچنین تعریف و ارائه‌ استانداردهای آموزش الکترونیکی از ویژگی‌های این دوران به شمار می‌آیند (knowledgenet, 2004).
   یكی از دانشگاه‌های پیشگام در آموزش الكترونیكی دانشگاه «ام‌آی‌تی» است كه در سال 2001 اعلام كرد قصد دارد محتوای دروس بعضی كلاس‌های خود را به صورت آزمایشی روی اینترنت قرار دهد. جامعه‌ علمی جهانی از این تصمیم بهت‌زده شد. مجریان این طرح، با هدف افزایش مهارت دانش‌آموختگان و برای تبادل اطلاعات و بهبود روش‌های تدریس در دانشگاه‌های سراسر جهان، طرح را اجرا كردند. اما برای اكثر مراكز آموزشی تعجب‌آور بود كه دانشگاهی با چنین موقعیتی كه معمولاً تمام فرصت‌های تحصیلی در آن، از سال قبل رزرو شده و بابت هر دانشجو سالانه 41 هزار دلار شهریه دریافت می‌كند، چه احتیاجی به انتشار مطالب كلاس‌های درسی خود بر روی اینترنت دارد. «آن مارگویس» (دانشگاهی به وسعت دنیا، 1382) یكی از مدیران ارشد دوره‌های آموزش مجازی دانشگاه «ام‌آی‌تی» می‌گوید: هدف اصلی ما مبارزه با انحصار علم در سراسر جهان بوده است. درحال حاضر تنها كسانی كه بتوانند مبالغ هنگفتی را هزینه كنند، به منابع علمی دسترسی كامل دارند و این وضعیت باید روزی اصلاح شود. خواندن این دروس منجر به گرفتن مدرك «ام‌آی‌تی» نمی‌شود، ولی برای افراد علاقه‌مند و طالب علم، بسیار مفید است. مطالب درسی كه شامل امتحانات، جزوات آموزشی و منابع دیگر است، به صورت فایل‌های «پی‌دی‌اف»[23] در سایت دانشگاه «ام‌آی‌تی»[24] قرار گرفته‌اند. نكته‌ جالب این‌كه اجازه‌ ترجمه‌ مطالب به زبان‌های مختلف در سراسر جهان داده شده است. درسال گذشته براساس آمارهای منتشره، كانادایی‌ها با بیش از 5/3 میلیون مراجعه، بزرگ‌ترین جامعه‌ مخاطبین دوره‌های «ام‌آی‌تی» بودند. دانشگاه «ام‌آی‌تی» طرح آموزش الكترونیكی خود را به نام «او.سی.دبلیو»[25] از سال 2002 رسماً اجرا كرد. به هرحال این یكی از تجارب موفق دانشگاه «ام‌آی‌تی» بودكه با استفاده از قابلیت‌های شبكه‌ جهانی به دنیا عرضه می‌شود (دانشگاهی به وسعت دنیا، 1382).
 
5. پیشینه‌ آموزش الکترونیکی در ایران
آموزش الكترونیكی در ایران به زمان بهره‌گیری از رایانه‌های شخصی در میان اقشار مختلف فرهنگی- اجتماعی برمی‌گردد. با ایجاد و توسعه‌ شبكه‌های ارتباطی، تحولات شگرفی در آموزش الكترونیكی به وجود آمده است.
   دانشگاه بین‌المللی ایران که ترکیبی از امکانات موجود و بالقوه‌ دانشگاهیان و فناوران ایرانی در خارج از کشور است با همکاری مراکز دانشگاهی ایران، ترکیبی را به وجود آوردند که پیش‌نیاز آموزش الکترونیکی در ایران در سطح دانشگاه فراهم گردد. در سال 2002 میلادی این دانشگاه نیروهای خود را ساماندهی کرد و در پی همایش آموزش مجازی این دانشگاه در اوت 2002، به عنوان اولین دانشگاه مجازی ایران ظاهر شد. پس از آن دانشگاه‌های مختلف مانند صنعتی شریف، اصفهان، شیراز، تهران، دانشگاه آزاد منطقه‌ جنوب تهران، دانشگاه علوم حدیث، و دانشگاه اینترنتی ایران نیز طرح آموزش الکترونیکی را اجرا کردند. هم اکنون وزارت علوم، تحقیقات و فناوری «طرح ملی توسعه‌ دانشگاه‌های مجازی در کشور» را به امید تحقق نتایج زیر دنبال می‌کند:
-  همگانی‌کردن آموزش عالی،
-  شکوفایی استعدادهای افراد خارج از قلمرو رسمی دانشگاه‌ها،
-  كاهش تعداد متقاضیان ورود به دانشگاه از طریق كنكور،
-  کاهش هزینه‌های مسافرت‌های بین‌شهری،
-  گسترش مرزهای دانش به فراسوی محدودیت‌های سنتی،
-  حركت در زمینه‌ كوچك‌سازی دانشگاه‌ها (از نظر فیزیكی)،
-  افزایش توان رقابت علمی كشور،
- همگامی با كاروان جهانی علم و ارتقای علمی در قرن حاضر (طرح ملی توسعه‌ دانشگاه‌های مجازی، 1382).
 
6. مزایای آموزش الكترونیكی
آموزش الكترونیكی یك نظام آموزشی هنرمندانه و راه‌حل جامع می‌باشد كه برای مؤسساتی كه خواهان حركت در مسیر فناوری روز و تغییر روش‌ها و محیط‌های آموزشی خود هستند، امكان دستیابی به شیوه‌های نوین آموزشی را فراهم می‌نماید (آموزش الکترونیکی چیست، 1382).  «یاسمن اسكویی» كارشناس ارشد برنامه‌ریزی درسی می‌گوید: در آموزش الكترونیكی، ارائه‌ مطالب براساس نیازهای فراگیران تغییر می‌یابد و در آن، فضایی ایجاد می‌شود تا فراگیر با فراغ بال و به دور از اضطراب و با حفظ استقلال و اعتماد به نفس، به فعالیت‌های مورد نظر خود بپردازد. آموزش الكترونیكی یك سیستم آموزشی واحد را برای تعدادی از فراگیران فراهم می‌سازد كه منجر به ایجاد فرصت‌های آموزشی مختلف می‌شود (اسکویی ،1382).
به طوركلی می‌توان مزایای آموزش الكترونیكی را در چند محور به شرح زیر برشمرد:
 
الف) شیوه‌ ارائه‌ دروس به دانشجو
                - عدم وابستگی كلاس درس به زمان خاص؛                           
              -‌‌ جامعیت، فراگیری، پویایی، روزآمدی و رفع نیاز آموزشی در زمان دلخواه[26]؛
   - افزایش كیفیت ارائه‌ دروس (به دلیل ارائه‌ دروس به صورت چندرسانه‌ای)[27] ؛
- افزایش میزان اثربخشی و بازدهی آموزشی (به دلیل حذف محدودیت‌های       زمانی و مکانی)؛
                                     
ب) تعامل بین استاد و دانشجو
                - عدم نیاز به حضور فیزیكی استاد و دانشجو در كلاس درس؛           
        - كاهش زمان و هزینه‌ رفت و آمد برای دانشجویان؛
            - پشتیبانی تعداد زیادی دانشجو در یك كلاس؛                            
                - امكان ثبت فعالیت‌ها و پیشرفت دانشجویان توسط استاد؛
                - امكان تهیه‌ مدل‌های مختلف آموزش توسط استادان؛
                - ارتباطات آسان و فراگیر آموزشی؛
                
ج‌)  دسترسی به منابع اطلاعاتی
             - دسترسی پیوسته به كتابخانه‌ مجازی[28]؛              
                - جستجوی هوشمندانه؛                                                             
                - انعطاف‌پذیری، دردسترس بودن، و سهولت دسترسی به منابع
            آموزشی؛                                      
                - افزایش حق انتخاب دانشجو در تعیین دوره‌های آموزشی؛                  
                - تغییر محتوای تدریس (از «محدود و انتخابی» به «نامحدود و متنوع»)؛
 
د‌)   تغییر نگرش و دانش کاربران
            - تغییر سطح سواد دانش‌آموختگان (از سواد كلاسیك به خلاقیت و
         تولید دانش)؛
                - تغییر نگرش به آموزش و یادگیری (از فردی به اجتماعی)؛
                - تغییر نگرش به فراگیران (از «ایجاد رقابت» به «همكاری و
         مشاركت»)؛
                - تغییر وظیفه‌ فراگیران (از «ذخیره‌سازی اطلاعات و افزایش
         محفوظات» به  «مدیریت اطلاعات و تولید دانش»)؛
             - افزایش سرعت درآموزش و یادگیری؛
                - افزایش سطح علمی جامعه؛
                - قابلیت تنظیم آهنگ یادگیری فراگیران؛
                - محوریت كاربران؛                                                                 
                        
هـ) مدیریت
 - مدیریت آسان و كارآمد؛                                                       
              - نظارت و كنترل دقیق بر نظام آموزشی و اطلاعات؛
              - جمع‌آوری سریع بازخوردها و تجزیه و تحلیل آن‌ها؛
              - كاهش هزینه و زمان؛
              - فراهم‌نمودن فرصت‌های آموزشی یكسان برای عموم؛
              - افزایش سرعت در توسعه و پیشرفت.
 
7. زیرساخت‌های ضروری برای آموزش الكترونیكی
 آموزش الكترونیكی مستلزم زیرساخت‌های فراوانی است كه عبارت‌اند از :
1.    توسعه‌ مهارت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در تمام سطوح جامعه برای عموم مردم؛
2.    ترغیب و ترویج پژوهش‌های آموزشی در زمینه‌ فناوری اطلاعات؛
3.    گسترش كمی و كیفی در تولید نرم‌افزارهای آموزشی؛
4.    تجهیز مدارس و دانشگاه‌ها به رایانه و دسترسی به شبكه‌ جهانی؛
5.    توسعه‌ مراكز آموزش مهارت‌های اطلاعات و ارتباطات؛
6.     تقویت زیرساخت‌های شبكه اینترنت در كشور؛
7.    گسترش سطح دسترسی عموم به رایانه و شبكه‌ جهانی؛
8.    توسعه‌ فرهنگ استفاده از فناوری اطلاعات در امور روزمره.
 
8. روش‌ها و انواع آموزش الكترونیكی
انواع آموزش الكترونیكی عبارت‌اند از:
-   آموزش مبتنی بر رایانه: در این شیوه‌ آموزش، منابع آموزشی از قبیل دیسك نوری یا فلاپی به فراگیر داده می‌شود و فراگیر به صورت انفرادی در زمان و مكان معین، می‌تواند به آموزش در زمینه‌های مورد علاقه‌ خود بپردازد.
- آموزش مبتنی بر وب[29]: دراین روش منابع آموزشی از طریق اینترنت و در محیط وب، در اختیار فراگیر قرار می‌گیرد. در این روش از سرویس‌های پست الكترونیكی، تابلوهای اعلانات، و چت[30] برای برقراری ارتباط فراگیر با منابع آموزشی استفاده می‌شود.
        - ویدیو كنفرانس[31]: این روش قابلیت‌هایی مثل استفاده از وسایل كمك آموزشی نظیر رایانه، دوربین، پروژكتور، میكروفون، و  برقراری ارتباط زنده بین فراگیر  و متخصصین و معلمان را فراهم  می‌سازد.
- سیستم ماهواره‌ای: این سیستم از یك هاب (فرستنده) و یك ایستگاه زمینی (گیرنده) تشكیل شده است. در این روش برای آموزش از راه دور، از یك پروژكتور، یك صفحه‌ نمایش و رایانه‌ای كه از طریق ماهواره به یك شبكه متصل شده، استفاده می‌شود.
     در آموزش مبتنی بر وب یا آموزش مجازی،  فراگیران می‌توانند از طریق اینترنت در مركز ثبت‌نام كنند، از دروس ارائه‌شده انتخاب واحد نمایند، جزوه‌ درسی موردنظر را مطالعه كنند، از جلسات درس استاد استفاده نمایند و در پایان دوره نیز امتحان دهند. در این سیستم آموزشی فراگیران می‌توانند هر روز و هر لحظه كه مایل باشند با استاد و همكلاسی‌های خود ارتباط برقرار كنند و با تشکیل گروه‌های مباحثه، به تبادل نظر درباره‌ مفاد درسی و تمرینات خود با استفاده از اینترنت بپردازند. محتویات دروس ممكن است از طریق اینترنت، یا با استفاده از ویدیو و تصاویر دوطرفه (تعاملی) انتقال یابند. ممكن است تلویزیون‌های كابلی یا ماهواره‌ای، رسانه‌های انتقال‌دهنده‌ این مواد درسی باشند؛ یا منابع درسی بر روی لوح فشرده یا نوار ویدیویی یا  دی‌وی‌دی یا تركیبی از این روش‌ها، در اختیار فراگیر قرارگیرند.
   در این سیستم آموزشی قسمت اعظم آموزش، مبتنی بر دروسی است كه هر زمان كه فراگیر اراده كند می‌تواند به سایت مركز متصل شود و آن دروس را دریافت كند. فراگیر می‌تواند چندین بار، مطالب ارائه‌شده را مشاهده كند. در این سیستم ممكن است افراد ثبت‌نام‌شده برای یك درس، هزاران نفر باشند. آموزش در این سیستم كاملاً فعال است. آموزش الكترونیكی ثابت كرده كه 20 تا 25 درصد میزان یادگیری را نسبت به روش‌های سنتی آموزش، افزایش می‌دهد (حسن زاده ،1382).
 
9. آموزش الكترونیكی و كتابخانه‌ها
انفجار اطلاعات و قوانین حاكم بر فناوری اطلاعات، حرفه‌ كتابداران را به طور گسترده‌ای تحت تأثیر قرار داده است. كتابداران باید از این فكر كه كتابخانه‌ها فقط با منابع مرجع، فهرست‌نویسی، فراهم‌آوری، حفاظت و امانت منابع، و مدیریت فیزیكی مجموعه‌های چاپی سروكار دارند، دوری كنند. صِرف انتقال فعالیت‌های كتابخانه از ساده به الكترونیكی، نیازهای مراجعان به كتابخانه را برطرف نمی‌كند و آینده‌ آن‌ها را نیز تضمین نخواهد كرد (ارلندسدتی، 1382). كتابداران، تهیه‌كنندگان اطلاعات در محیطی هستند كه دائماً در حال تغییر است و فناوری اطلاعات خواه ناخواه، شغل‌ آن‌ها را تغییر می‌دهد. امروزه مأموریت كتابداران ارائه‌ خدمات پیشرفته، همگام با افزایش حجم اطلاعات است. آنان باید متناسب با موقعیت و شرایط جدید، مهارت‌های جدیدی را كسب نمایند؛ آن‌ها هستند كه ماشین‌ها را مدیریت می‌كنند و با سازماندهی اطلاعات، عملكرد آن را موفقیت‌آمیز می‌سازند. از بعد مدیریتی نیز كتابخانه‌ها باید ساختارهای نوینی را به كار گیرند؛ مثلاً به جای سازمان‌دادن به كار كتابداران، مراجعان را مركز توجه قرار دهند و قبل از هر تغییری در سیستم،  آموزش كاركنان و ایجاد فرصت برای رشد و ترقی آن‌ها را سرلوحه‌ كار قرار دهند. نباید انتظار داشت كه كتابداران، مهارت‌های جدید را بدون هیچ آموزشی به دست آورند و بدون هیچ اظهارنظری، خود را با تغییرات وفق دهند.كتابخانه‌ها می‌توانند منشأ تحول شوند، به شرط این كه كلید این تحول، یعنی «مشاركت كاركنان كارآزموده» را در اختیار داشته باشند.
سیستم‌های مدیریت آموزش الكترونیكی، فرصت‌های جدیدی برای كتابخانه‌ها فراهم نموده تا به طراحی، اشاعه و ارائه‌ خدمات جدید و متناسب با سیستم آموزشی جدید،  اقدام نمایند. لازم است كه این خدمات، تخصصی‌تر و توانمندانه‌تر ارائه شوند و بویژه در عرصه‌هایی كه منابع، غیرقابل جایگزین هستند و هیچ ماشینی نمی‌تواند به جای آن قرارگیرد، نقش هدایتگر داشته باشند. سیستم مدیریت آموزشی[32]، دارای نرم‌افزارهای كاربردی است كه عناصر الكترونیكی دوره را مدیریت می‌كنند. این سیستم به سرعت به سوی استفاده‌ گسترده از فناوری اطلاعات در امر آموزش- به جای استفاده‌ پراكنده از آن-  تمایل پیدا كرده و هم‌اكنون خدمات گسترده‌ای را از طریق دوره‌های درونخطی  ارائه می‌نماید (مختاری اسکی،1381).
فناوری اطلاعات، راه را برای کتابخانه‌های دیجیتال هموارکرده است. این کتابخانه‌ها که گاهی کتابخانه‌های درونخطی، بدون دیوار، مجازی، الکترونیکی و رومیزی خوانده می‌شوند، با استفاده از روش‌های فناوری اطلاعات، دسترسی مداوم به اطلاعات دیجیتالی (متن كامل) را فراهم می‌آورند. کتابخانه‌های دیجیتال از ضروریات نظام آموزشی مجازی محسوب می‌شوند. این نوع کتابخانه‌ها متکی بر داده‌های رقومی هستند و به‌تدریج جایگزین ركوردهای چاپی می‌شوند و از طریق شبکه، امکان دسترسی24 ساعته برای همگان را فراهم می‌آورند. کتابخانه‌های دیجیتال- برخلاف کتاب‌های چاپی- چندرسانه‌ای و قابل بازیابی‌اند و با جستجو در شبکه می‌توان داده‌ها را در اقیانوس اطلاعات گرد آورد و از طریق برنامه‌های فرارسانه‌ای و فرامتنی و نظام‌های خبره، مورد استفاده قرار داد (گوپال،1382).
    مجموعه‌های رقومی ، منابع متنوعی از قبیل مجلات الکترونیکی ، کتب ، متن کامل و پایگاه های اطلاعاتی مختلف را شامل می‌شوند. با نگاهی حتی گذرا می‌توان به خوبی درک کرد که همگام با تحولات نظام آموزشی و حرکت به سوی آموزش‌های الکترونیکی، کتابخانه‌ها نیز باید مسیر خود را به سمت دیجیتالی شدن تغییر دهند تا بتوانند با تغییر نقش خود، جایگاه خود را حفظ کنند و متناسب با نیاز جامعه، نسبت به ارائه‌ خدمات جدید، توانا باشند.
   پیوند كتابخانه‌ها، فناوری اطلاعات و آموزش با یكدیگر، اتحادی را به وجود آورده كه حاكی از محرك‌های مالی است. فشارهای مالی بر آموزش عالی، سیستم‌ها را به سمت پیاده‌سازی طرح‌هایی سوق داده است كه منجر به كاهش هزینه‌ها شود. فناوری اطلاعات، زمینه‌های تحقق این طرح‌ها را به خوبی فراهم كرده است. قراردادن اطلاعات دانشجویان روی صفحات گسترده[33]، رفع نیازهای اطلاعاتی دانشجویان در كتابخانه‌های مجازی- و به طور كلی سیستم‌های آموزشی الكترونیكی، منجر به تحولات اساسی در وظایف كتابداران شده است. كتابخانه‌ها وظیفه‌ آموزش نحوه‌ استفاده از محیط‌های آموزشی جدید و خدمات آن به دانشجویان را  به طور مستقیم عهده‌دار خواهند بود. در این میان سؤالاتی مطرح است كه نیاز به تحقیقات بعدی را آشكار می‌سازد:
- چطور كتابخانه‌ها می‌توانند از نظر ارائه‌ خدمات، بین سیستم آموزش سنتی و سیستم   آموزش جدید پل بزنند؟
- بهتر است چه خدماتی به صورت سنتی و چه خدماتی به صورت جدید ارائه شوند؟ در سیستم تركیبی به چه بسترهایی نیاز است؟
- با توجه به نیازهای جدیدی كه در محیط آموزش الكترونیكی یا مجازی به وجود آمده است،كتابخانه‌ها باید چه خدمات جدیدی را دوباره تعریف كنند؟
- كتابخانه‌ها در مدل آموزشی جدید، چه نقشی می‌توانند بازی كنند؟
- بهترین راهبرد برای كتابخانه‌ها به منظور همگام شدن با سیستم آموزشی جدید چیست ؟
 
10. نتیجه‌گیری
در آستانه‌ ورود به عصر اطلاعات،  پارادیم جدیدی به نام فناوری اطلاعات مطرح شده است كه تأثیر اجتناب‌ناپذیری بر تمامی حوزه‌های دانش بشری داشته و نهادهای مختلف اجتماعی را دستخوش تغییرات بزرگی نموده است. نهادهای آموزشی در مواجهه با این پارادیم، بر اساس رویكردهای جدید، نظام آموزشی خود را در سطوح مختلف، تنظیم می‌نمایند.
   آموزش الكترونیكی نیز پارادیمی جدید و محصول فناوری اطلاعات می‌باشد و چند سالی است توسط برخی سازمان‌ها و دانشگاه‌ها در قالب طرح‌های آموزشی متعدد مطرح و حتی اجرا شده است. به طوركلی فناوری اطلاعات، فرصت‌های جدیدی را برای جوامع مختلف ایجاد كرده است؛ جوامعی كه سریع‌تر این فرصت‌ها را شناسایی كنند، می‌توانند با جهشی ساختاری، عقب‌ماندگی‌های خود را جبران نمایند. فراهم‌نمودن زیرساخت‌های ضروری، ارائه‌ طرح‌هایی نظیر « نهضت سواد‌آموزی الكترونیكی» كلید گذر ما به جامعه‌ اطلاعاتی خواهد بود. آموزش الكترونیكی می‌تواند بسیاری از معضلات جوامع- از جمله نیازهای روزافزون مردم به آموزش، عدم دسترسی یكسان به مراكز آموزشی، كمبود امكانات اقتصادی، كمبود آموزگاران مجرب، و هزینه‌های زیادی كه صرف آموزش می‌شود- را برطرف نماید. مزایای زیادی برای این نوع سیستم آموزشی برشمرده‌اند كه معایب آن را پوشش می‌دهد.
   با ورود به سیستم آموزش الكترونیكی، كتابخانه‌ها نیز همچون زیرسیستم‌های دیگر دچار تغییرات زیادی خواهند شد. این كه كتابخانه‌ها در سیستم جدید چه نقشی پیدا خواهند كرد بستگی زیادی به رویكرد كتابداران به فناوری‌های جدید دارد. آنچه مسلم است این كه كتابداران باید همگام با تحولات، پیش روند و گرنه نقش آن‌ها در صحنه‌ آموزش بسیار كمرنگ خواهد شد. كتابداران باید نیاز سیستم‌های جدید را شناسایی كنند و متناسب با آن، خدمات جدیدی را ارائه نمایند و نقش هدایتگری خود را در عرصه‌های تولید، سازماندهی و اشاعه‌ اطلاعات در مدل‌های جدید حفظ كنند.
   به طوركلی دورنمای آینده‌ آموزش الكترونیكی را می‌توان چنین تصویركرد: انتشار رایگان دانش بین كشورها ممكن است منجر به كاهش اختلافات بین كشورها شود. كشورهای توسعه‌نیافته در زمینه‌های علمی رشد سریع‌تری پیدا می‌كنند و دسترسی همگانی و رایگان به منابع آموزشی باعث شتاب بخشیدن به توسعه‌ اقتصادی جهان خواهد شد.
 
11. منابع

Knowledgenet, history of e-learnin (2004). Retrieved March 8, 2004, from www.virtual\e-learn\knowledgenet-history of E-learning.htm
 
Kuhn, T. S. (1970). The structure of scientific revolutions (2rd ed.). Chicago, IL: The University of Chicago Press.
 
OCLC E-Learning Task Force (2003, October). Libraries and the enhancement of E- Learning. Ohio: OCLC Online Computer Library Center. Retrieved June 25, 2004, from http://www5.oclc.org/downloads/community/elearning.pdf

 آموزش الكترونیكی چیست؟ (1382). دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 www.persiaelearning.com

 ارلندسدتی‌تر، لیندا (1382). آموزش برای تغییر مهارتهای جدید برای كتابخانه الكترونیكی: فناوری نوین، كتابداران نوین؟ ترجمه امیررضا اصنافی، مجله الكترونیكی مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران، 1(4). دسترسی در 15 مرداد 1384، از سایت
http://www.irandoc.ac.ir/data/e_j/vol1/training_change.htm.
 
اسكویی، یاسمن (1382، 18 آبان). فن‌آوری اطلاعات درخدمت آموزش. هنر. دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 www.khabarnameh.gooya.com

تکنوسافت (گروه نرم افزاری ). (1383). آموزش الكترونیكی نمودی از رویكردهای نوین به آموزش و یادگیری. دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

www.meykade.com

 حسن‌زاده ، مریم (1382). یادگیری الكترونیكی. دسترسی در 8 اسفند 1382، از سایت

www.imi-ir.org/tadbir/tadbir-122/netreport-122/1asp

دانشگاهی به وسعت دنیا (1382، 11 شهریور). روزنامه همشهری، شماره 3155. دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 http://www2.hamshahri.net/hamnews/1382/820611/infor/igozar.htm

 دولایی، پرویز (1382). شکل‌دهی بدنه آموزش الکترونیکی کشور: یک ضرورت ملی (سخنرانی).دفتر مدیریت طرح توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات. دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 www.ict-edu.ir

 
سعادت، سعید (1382). ستاد تکفا تدوین استراتژی ملی آموزش الکترونیکی را بررسی می‌کند. دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 www.nashriat.net/web-mag/2.htm

 طرح انتقال و توسعه فنآوری « ای - فراگیری » (اتفا) (1382). دانشگاه بین المللی ایران (IUI). دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 www.iranu.com

 طرح ملی توسعه دانشگاه‌های مجازی. وزارت علوم تحقیقات و فناوری (1382). دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

 http://Vu.aictc.com/about.htm
 

گوپال، کریشان (1382). کتابخانه‌های دیجیتال در عصر اطلاعات الکترونیکی .تهران: رنگین قلم.
 
مختاری، علیرضا (1383). كارگاه كاربرد اینترنت در پژوهش. دسترسی در 8 اسفند 1383، از سایت

www.alirezamokhtari.com/arm/internet1.htm
 

مختاری اسكی، حمیدرضا (1381، تیر). نگرش سیستمی به نقش تكنولوژی اطلاعات به عنوان پارادایمی جدید در اشتغال. آموزش‌های علمی كاربردی. 7و8، 28.
 
نجابی، علیرضا، و زیبایی، مهدی (1382). الگوی نوین انتقال دانش. دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

www.imi-ir.org/tadbir/tadbir129/article-129/2.asp
 

یادگیری الكترونیكی (1381). دسترسی در 8 خرداد 1383، از سایت

www.sakharavesh.com

 یزدیان‌كاشانی، ابوالفضل (1382). مقاله ارائه شده در اولین همایش آموزش الكترونیكی ،سازمان مدیریت صنعتی، دسترسی در 8 اسفند 1383، از سایت

 www.nashriat.net/web-mag/18.htm
 

پی نوشت‌ها

[1] . E-Learning

2 . Paradigm. «توماس كوهن» در اثر خود با عنوان «ساختار انقلاب‌های علمی» می‌نویسد: پارادیم   به دستاوردهای علمی كه دارای ویژگی‌های زیر باشند اطلاق می‌شود: 1) آنچنان بی‌سابقه باشد كه افراد زیادی را جلب نماید؛ 2) به قدر كافی جا برای طرح هر نوع مسئله, و ادامه‌ كار برای افراد جدید داشته باشد.

[3] .anything
[4]. anyone
[5]. anytime
[6] .anywhere
[7] .Computer Based Training (CBT)
[8] . Intranet Based Training (IBT)
[9] .Web Based Training (WBT)
[10] .E-literacy
[11] . Cisco
[12] . Elliott Masie
[13] .Greg Priest
[14]  .Smart force
[15] .Real time
[16] . Online
[17] . ICT (information and communication technology)
[18] . ICDL
[19] . HTML (Hypertext markup language)
[20]. Media player
[21] . CBT (computer based training)
[22] . WBT (web base training)
[23] . PDF (Portable document format)
[24] . OCW.mit.edu
[25] . OCW (openspace courseware)
[26] . Real time
[27] . Multimedia
[28] . Virtual library
[29] . Web Based Traning
[30] . Chat
[31] . Video Conferencing
[32] . (CMS) Course management system
[33]  .Spreadsheet

http://www.irandoc.ac.ir/etela-art/21/farhadi.htm

« به نام ایزد»

صاحبان خرد و اندیشه­های خلاق، تاریخ را می­سازند و دانشگاه­ها كه  بستری برای بالندگی تفكر خلاق اند، با همت و تلاش دانشگاهیان و دانشجویانی ساخته می شوند كه می كوشند داده­ها را به دانش تبدیل كنند و با شركت در فعالیت­های علمی سازنده، به دانش موجود بیفزایند.

ما، دانشجویان كتابداری و اطلاع­رسانی دانشكده پیراپزشكی با این هدف و امید كه در این بالندگی نقش داشته باشیم، برآن شدیم نخستین همایش دانشجویی كتابداری و اطلاع­رسانی دانشگاه علوم پزشكی دانشگاه شهید بهشتی را با عنوان "مبانی حرفه كتابداری و اطلاع­رسانی در ایران"  در آذرماه سال 1385 برگزار كنیم و همراه با استادان و دانشجویان عزیز و تلاشگر، گامی در جهت اعتلای این رشته و حرفه برداریم. از این رو، شما دوستداران دانش را فرا می خوانیم تا با تهیه مقاله های پربار در زمینه های زیر،  در این حركت سازنده علمی مشاركت كنید.

چشم به راه حضور گرمتان هستیم.

• حرفه كتابداری: گذشته، حال، آینده

• فن، هنر و علم كتابداری و اطلاع­رسانی

• انجمن­های كتابداری و اطلاع­رسانی

• آگاهی­های اجتماعی كتابداران

• كتابداران و مدیران غیر كتابدار

• ارزشیابی كار كتابداران و اطلاع­رسانان

• انگیزش­ها و علایق دانشجویان امروز و كتابداران فردا

• كتابداران و اطلاع­رسانان تجربی

• تكنولوژی اطلاعات و حرفه كتابداری و اطلاع­رسانی

ثبت نام و شرکت در همایش:

عزیزانی که مایل به شرکت در همایش هستند فرم ثبت نام را تکمیل و آن را به آدرس زیر ارسال نمایند:

 Sima@aryanline.com

مهلت ثبت نام و ارسال چکیده مقاله: 20 مهرماه 1385

شماره تماس و كسب اطلاعات بیشتر:

88370721

09122127431

کمیته برگزاری اولین همایش دانشجویی كتابداری و اطلاع­رسانی پزشكی

دانشكده پیراپزشكی دانشگاه علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی

 فـــرم ثبــت نــام در همایش کتابداری و اطلاع رسانی

دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی

نام:

نام خانوادگی:

جنسیت:  

محل تحصیل:

استان:            شهر:             نام دانشگاه:

میزان تحصیلات:

 مقطع تحصیلی:                             سال ورود:

ارتباطات بیشتر:

نشانی:

تلفن:   

پست الكترونیكی:

با چه عنوانی در همایش شركت خواهید كرد: (شركت كننده آزاد یا با ارائه مقاله)

در صورت ارائه مقاله

عنوان مقاله:

آیا مقاله شما در محل دیگری ارائه شده است؟

اگر بلی لطفا محل دقیق آن را بفرمایید:

تاریخ تكمیل و ارسال فرم ثبت نام:

ü   كمیته برگزاری به محض دریافت برگه ثبت نام و ثبت اطلاعات شما برای شركت در همایش، مراتب را به اطلاع شما خواهند رساند، لذا در صورت عدم تماس؛ حد اكثر تا یك هفته پس از ارسال برگه ثبت نام؛ با كمیته برگزاری همایش تماس حاصل فرمایید.

ü      هزینه ثبت نام 10000 ریال می باشد که در زمان تحویل کارت  و در محل برگزاری همایش  دریافت می گردد.

شركت در همایش:

1. شركت كننده آزاد:

تكمیل فرم ثبت نام و ارسال آن، حد اكثر تا تاریخ  بیستم مهر ماه 1385  به "دفتر كمیته اجرایی همایش كتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشكی شهیدبهشتی."

2. با ارائه  مقاله:

ثبت نام و ارسال خلاصه مقاله تا بیستم مهر ماه 1385 به آدرس sima@aryanline.com

كسب اطلاعات بیشتر و پاسخ به سوالات در خصوص همایش:

پست الكترونیكی:   sima@aryanline.com

شماره تلفنهای:  

  09122127431

88370721

كمیته برگزاری همایش كتابداری و اطلاع رسانی

دانشگاه علوم پزشكی شهیدبهشتی

یكی از تولیدكنندگان گوشی تلفن‌‌همراه، درباره‌ انتخاب برند برای تولید گوشی در داخل كشور گفت: یكی از دو شركت Dell و Telmi چین را به عنوان برند خود انتخاب خواهیم كرد.

محمدابراهیم مطلع، مدیر عامل كارخانه‌های مخابراتی ایران، در گفت‌وگو با ‌خبرگزاری دانشجویان ایران، با بیان این مطلب گفت: سه شركتی كه با وزارت صنایع برای تولید گوشی تلفن‌همراه تفاهمنامه‌ امضا كردند، مذاكرات برای انتخاب برند را با هماهنگی یكدیگر انجام می‌دادند، در همین راستا گروه‌های كاری مشتركی تشكیل دادیم تا شركت‌های خارجی نتوانند امتیازات زیادی از ما دریافت كنند.

وی ادامه داد: با شركت‌های نوكیا و Dell كه مركز اصلی آن در آمریكا و كانادا و خط تولید آن در هنگ‌كنگ است و شركت Tlemi چین و m-mobile مالزی نیز مذاكراتی برای ایجاد خط تولید در داخل انجام دادیم كه یكی از شركت‌های Dell و Telmi را به عنوان برند خود انتخاب خواهیم كرد.

مطلع افزود: خط تولید، مسایل فنی و بسیاری از ویژگی‌ برندها را مورد مطالعه قرار دادیم و مصمم هستیم برندی را انتخاب كنیم كه با شرایط كشورمان همخوانی داشته باشد.

گفتنی است، Dell نام یكی از شركت‌‌های بزرگ تولید‌كننده كامپیوتر و لپ‌تاپ‌ در كشور آمریكا است.‌

www.itiran.com

شنبه 24 تیر ماه 1385

سیستم هوشمند "رهیاب" با قابلیت شناسایی مناسبترین مسیر جهت تردد در بزرگراه ها و خیابان های تهران به همت پژوهشگران ایرانی طراحی و ساخته شد. مهندس مسعود پژوه ، فارغ التحصیل رشته الکترونیک دانشگاه صنعتی شریف و مدیر عامل شرکت سازنده این سیستم در این زمینه گفت : طبق آمارهای جمع آوری شده ، تردد در شهر بزرگی نظیر تهران و یافتن مقصد نهایی به دلیل تشابهات اسمی خیابان ها برای ساکنان شهر، مشکلات بسیاری ایجاد می کند که برای رفع این مشکل با استفاده از تکنیک روز در این عرصه اقدام به طراحی نخستین سیستم هوشمند رهیاب شد. وی خاطرنشان کرد: سیستم های رهیاب ساخته شده در کشورهای مختلف علاوه بر صرفه جویی در وقت و سوخت از بار ترافیکی خیابان ها می کاهند و استفاده از این تجهیزات در شهر شلوغ و پر ترددی نظیر تهران از الزاماتی است که با تلاش محققان ایرانی نسبت به رفع آن اقدام شده است. مهندس پژوه با بیان این که این دستگاه به مرحله تولید انبوه رسیده و آماده عرضه به شهروندان تهرانی است خاطرنشان کرد: سیستم رهیاب برای رهیابی در تهران ساخته شده ولی در ادامه قصد داریم این سیستم را به سایر شهرهای بزرگ نظیر اصفهان ، مشهد، تبریز و شیراز گسترش دهیم. وی در عین حال نبود نقشه های مناسب از این شهرها را از جمله مشکلات طراحی این سیستم عنوان کرد و اظهار داشت : به دلیل نقایص نقشه های موجود از تهران ، در طول یک سال و نیم برای تهیه نقشه ای دقیق از تمامی اماکن قابل تردد و کوچه های شهر تهران و کرج به طریق بازدید میدانی وقت صرف کردیم و نسبت به تهیه نقشه هایی که پاسخگوی نیاز چنین سیستمی باشد، اقدام شد. مهندس پژوه در تشریح نحوه عملکرد دستگاه گفت : در ابتدا نرم افزار جی پاد مگافورس ، طول و عرض جغرافیایی مکان فعلی را از طریق دریافت سیگنال های ماهواره ای GPS محاسبه کرده و سپس با کمک نقشه دقیق GISکه به دستگاه داده شده ، خیابان مورد نظر را شناسایی و در صفحه نمایشگر، نشان می دهد که در این مرحله مقصد مورد نظر را وارد می کنیم و با رویت مبدا و مقصد می توانیم مسیر را محاسبه کنیم. وی افزود: در حال حاضر 24ماهواره GPSبه دور زمین در گردش هستند که درهر لحظه حداقل هشت و حداکثر 12ماهواره قابل استفاده هستند و تنها چهار ماهواره برای محاسبه ارتفاع و طول و عرض جغرافیایی کفایت می کند. مهندس پژوه در خصوص تفاوت این دستگاه با دستگاه های GPSموجود و نرم افزارهای نصب شده روی تلفن های همراه ، گفت: نرم افزارهای GPSقابل استفاده در تلفن های همراه نقشه را به صورت عکس و نقاشی ارائه داده و تنها می توان محل مورد نظر را به کمک آنها رویت کرد اما نقشه به کار گرفته شده در این دستگاه ، برداری بوده و به دلیل وجود لایه های اطلاعاتی بسیار در آن ، قابلیت نمایش جهت مجاز حرکت در خیابان (خیابان های یکطرفه یا دوطرفه)، سرعت مجاز برای حرکت در هر یک از خیابان ها، طول خیابان های مسیر حرکت و امکان گردش چپ از یک خیابان به خیابان دیگر را نیز دارد. وی در پایان افزود: این دستگاه قابلیت نصب روی شیشه جلو یا داشبورد خودرو را دارد و با دو شارژر (220 ولت خانگی و یا همراه فندک خودرو) تا دو ساعت باتری را ذخیره می کند.

www.jamejamonline.ir

 امین یوسفی

E-mail:  amin21_ir@yahoo.com 

کارشناس کتابداری دانشگاه علامه طباطبایی
کتابدار کتابخانه شرکت محور سازان ایران خودرو
 

چکیده
سرعت سرسام آور تولید اطلاعات از یک سو و ضرورت سامان دهی این حجم روز افزون از سویی ، بشر را با چالش های جدیدی روبرو ساخته است.  پیشرفت های حاصل در فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی با همه مزایایی که داشته اند برخی تنگناهای جدید برای جامعه کاربران به وجود آورده اند. هر چه حجم اطلاعات بیشتر  و مجراهای دسترسی به آنها متنوع تر می شود امکان بازیابی کارآمد و به موقع اطلاعات دشوارتر شده و اطمینان از صحت و اعتبار آنها  نیز کمتر می شود.  در این میان اتخاذ یک استراتژی سودمند مستلزم  شناخت جامعه کاربران و نیازهای اطلاعاتی آنان، ارائه آموزش های لازم، ریشه یابی مشکلات موجود و ایجاد ابزار های جدید برای مقابله با این مشکلات می باشد.
 
کلید واژه ها : مدیریت اطلاعات، بازیابی اطلاعات، اینترنت، ابر داده، موتور های جستجو
 
مقدمه
مدیریت اطلاعات امروزه به مفهومی پیچیده تبدیل شده است ، زیرا اطلاعات موجود حجمی ناباورانه به خود گرفته و روزبه روز بر این حجم افزوده می شود. همه ما با اصطلاحاتی چون « انفجار دانش » یا « انفجار اطلاعات» کم و بیش آشنا هستیم. این پدیده ، واقعیت بزرگی است که منشاء تحولات و حتی انقلابی عظیم در عرصه حیات بشری گردیده است(شاهنگیان، 1369). نا گفته پیداست که حجم وسیع تر اطلاعات باید منجر به عملکرد بهینه تر، هوشمندانه تر و با سرعت بیشتر گردد. مقاله حاضر به بحث پیرامون چالش ها و تنگناهای موجود در مدیریت اطلاعات با رویکردی بر اطلاعات تحت وب می پردازد.
 
تعریف مدیریت اطلاعات
واژه مدیریت اطلاعات در رشته ها و زمینه های مختلف علمی به کار برده شده است. از جمله در علوم کامپیوتر، بازرگانی، مدیریت و کتابداری و اطلاع رسانی. در این مقاله تاکید ما بر جنبه هایی از مدیریت اطلاعات است که در علوم کتابداری و اطلاع رسانی مطرح است. در این علم مدیریت اطلاعات، موضوعی نسبتا نو ظهور می باشد که روز به روز بر اهمیت آن افزوده میشود. در کتابداری و اطلاع رسانی، مدیریت اطلاعات به معنی توانایی در جمع آوری، نگهداری، بازیابی، اشاعه و در دسترس ساختن اطلاعات درست، در مکان و زمان مناسب، برای افراد شایسته با کمترین هزینه، در بهترین محمل اطلاعاتی برای به کار گیری در تصمیم گیری، می باشد. ظهور اینترنت و مجراهای اطلاعاتی آنلاین، مدیریت اطلاعات را با چالش ها و تنگناهایی مواجه ساخته است به بخش هایی از آن اشاره می کنیم.
 
مهم ترین تنگنا : اضافه بار اطلاعات
امروزه یکی از مهم ترین موضوعات در زمینه مدیریت اطلاعات ، مسئله ای است که از آن به عنوان  "اضافه بار اطلاعات" یاد می شود. اضافه باراطلاعات که با ظهور اینترنت اهمیت آن دو چندان شد به باز یابی بیش از اندازه اطلاعات یا بازیابی اطلاعات ناخواسته مربوط می شود. لغت نامه آنلاین کتابداری و اطلاع رسانی () اضافه بار اطلاعات را چنین تعریف می کند : شرایطی که اطلاعات بیش از اندازه برای موضوعی در اختیار باشد که این حالت عموما درجستجوی آنلاین اتفاق می افتد، مخصوصا اگر پرسش در غالب واژه هایی کلی بیان شود.
         واژه اضافه بار اطلاعات اولین بار توسط الوین تافلر در کتاب « شوک آینده» به کار برده شد و به مرور به یکی از مباحث مطرح در زمینه بازیابی اطلاعات- مخصوصا اطلاعات تحت وب- تبدیل شد. مطالعه در این زمینه مستلزم  شناخت منابع اطلاعاتی مختلف و تعیین محل  آنها در مخزنی نا منظم به نام اینترنت، ابزار های مناسب برای این کار و درک  تفاوت این ابزارها و نیز نحوه استفاده از آنها می باشد. البته هنوز برای بسیاری این سوال مطرح است که آیا مشکل اصلی مدیریت اطلاعات اضافه بار آن است ؟ شاید بهتر باشد مشکل را کثرت کانال های اطلاعاتی وارتباطی بنامیم .چرا که بر خلاف دوران گذشته تکنولوژی های جدید «جایگزین» نمی شوند بلکه به گروه رسانه های موجود «اضافه» می شوند (Gilster 1997) .  
 
داده، اطلاعات و دانش
        متاسفانه بسیاری از تجارب سنتی در زمینه مدیریت اطلاعات به صورت خطی و خاص می باشند : جریان هایی که به رودخانه منتحی می شوند و نه به اقیانوس (Alesandrini 1992) . شاید مشکل عمده نه اطلاعات بیش از اندازه ، بلکه اطلاعاتی باشد که غیر مفید یا بی معنی هستند. برای تسلط بر اطلاعات باید ابتدا رابطه بین داده، اطلاع و دانش را درک نماییم : داده به واقعیت های خام اطلاق می شود. اطلاع ، داده هایی است که در یک زمینه و مفهوم معنی دار سازمان یافته باشد. و دانش، داده های سازمان یافته ای است که درک شده و به کار گرفته شود .
 
نقش کاربران
پس از درک تفاوت سه مفهوم فوق باید شناخت کافی از کاربران اطلاعات نیز داشته باشیم. همانطور که می دانیم؛ منبعی مانند اینترنت به کاربر نیاز دارد تا از منابع وسیع خود مضمونی به دست دهد (Gilster 1997) اما کاربران ممکن است  به این دلیل که اطلاعات به دست آمده با پیش زمینه ذهنی آنها سازگار نیست تصور کنند که با اضافه بار اطلاعات مواجه شده اند حال آنکه چنین تصوری غلط است. یک روش برای حل این مسئله آن است که کاربران اطلاعات جدید به دست آمده را در ساختار دانش موجود تفسیر کنند و مدل آنالوگ ذهنی خود را  با جهان دیجیتال هماهنگ کنند.
 
شناخت نیازهای اطلاعاتی
دو عامل سرعت و کیفیت ، یک شتاب مصنوعی در بازیابی اطلاعات ایجاد کرده است. به وسیله پست الکترونیکی، پست صوتی، دورنما، و وب، جریان مداوم داده ها در طول 24 ساعت شبانه روز در محل کار و خانه و حتی در طول سفر امکان پذیر شده است. رضایت عمومی از بسیاری از این منابع باعث شده است تا توجه به نیازها و الویت ها فراموش شود : توجه به اطلاعات پراکنده ای که با آن مواجه می شویم به جای چیزی که واقعا نیاز داریم و به خاطر آن دست به جستجو زده ایم. ایده آل ترین اطلاعات آن است : که به روز باشد، به موقع باشد و برای کاری که در دست داریم کافی باشد نه اینکه لزوما کامل باشد (Lively 1996) . هدف از جستجوی اطلاعات باید پیدا کردن پاسخ  سوالاتی باشد که اصالتا معنی دار باشند.
 
ظهور اینترنت : چالش های جدید
وب به سادگی موانع طبیعی بین مردم و اطلاعاتی را که در هیچ جای دیگر نمی توانستند بیابند از بین برده است. ما امروزه قادر هستیم اطلاعات را از مجراهای گوناگون مستقیما به دست آوریم.  وقتی که به یکباره با حجم وسیعی از اطلاعات بر روی وب بر می خوریم شاید گمان کنیم که وب یک منبع فوری و آماده برای پاسخ به تمام نیازهای اطلاعاتی ما است ، حال آنکه باید ابتدا بدانیم چگونه این دریای وسیع را برای رسیدن به هدف خاص خود در نوردیم و این همان چیزی است که مدیریت اطلاعات به ما می آموزد. سرعت و کیفیت بالا و سهولت دستیابی ، وب را به یک منبع اطلاعاتی جذاب تبدیل کرده است ، همان چیزی که ورمنWurman,1998)) آن را «زیبایی فریبنده» نامیده است. واقعیت اینست که نمایش گرافیکی باعث جذابیت اطلاعات اینترنت شده است. اما در هر صورت اطلاعات بازیابی شده زمانی معنی دار است که با ایده ای مرتبط باشد ، نه وقتی که بدون هدف و با حالتی خوشایند ارائه گردد. فراموش نکنیم که امروزه شرایطی فراهم شده است که هر کس ، هر اطلاعاتی را که بخواهد می تواند به آسانی در وب قرار دهد. این در حالی است که متاسفانه اکثر افراد تصور می کنند اطلاعاتی که از طریق کامپیوترشان دریافت می کنند بسیار قابل اطمینان تر از سایر منابع است (Breivik and Jones 1993, p. 29). از طرفی آزادی عمل موجود در فضای اطلاعاتی وب عاملی برای جذابیت آن به شمار می رود (Nahl 1998) . نبود کنترل کیفی مرکزی و گسترش دسترسی همگان به اینترنت می تواند مزیتی برا ی آن محسوب شود اما به هر حال باید در نظر گرفت که همواره طراحان وب می توانند آنچه را که شما می بینید یا بازیابی می کنید دستکاری نمایند بنا براین کاربران نباید به راحتی هر آن چه می بینند را  بپذیرند بلکه  باید ایده های مختلف را به چالش بکشند ، آنان باید توان قضاوت در مورد کیفیت و صحت منابع را داشته باشند (Gilster 1997) . به علاوه گسترش وب بیشتر از پهنا است و نه عمق . خوشبختانه بسیاری از منابع اطلاعاتی مورد انتقاد و ارزیابی قرار گرفته اند که این امربرای تشخیص کاربران بسیارمفید است. هرچند وجود واسطه میان منابع و کاربران در محیط وب حذف شده است ولی نیاز به آن احساس می شود. ارزیابی منابع آفلاین را نیز نباید فراموش کرد. 
  
ضرورت توصیف اطلاعات : ابر اطلاعات
آنچه که نیاز داریم داشتن اطلاعاتی در باره اطلاعات است که آن را ابر داده یا ابر اطلاعات می نامیم . در واقع ابرداده بر چسب های الکترونیکی است که در ورای ظاهر صفحات قرار داده می شود و به توصیف ساختاری و محتوای منبع اطلاعاتی می پردازد . تیم برنلی مبدع وب ، ابرداده را « اطلاعات قابل درک ماشینی در باره منابع وب» توصیف می کند (Bernere-Lee, 1997). برای عینی‌تر نمودن مفهوم ابر‌داده می‌توان به این نكته اشاره كرد كه اطلاعات ابر‌داده ای در مورد یك منبع الكترونیكی برای مثال در محیط وب عبارت است از اطلاعات مربوط به مولف، ناشر، تاریخ نشر، جزئیات مالکیت معنوی اثر، جزئیات رتبه بندی اطلاعاتی، کلید واژه های قابل جستجو برای هر منبع، کد ها و نشانه هایی برای رده بندی محتوایی مدرک و نیز جزئیات نوع اطلاعات موجود در منبع و ارتباط آن منبع با سایر اجزای اطلاعاتی (OII, 1998). شایان ذکر است که ابرداده تنها برای توصیف اطلاعات متنی نیست بلکه شامل اطلاعاتی در باره سایر فرمت ها ، مانند صوتی - تصویری، گرافیکی و .. می باشد.
 
نقش موتور های جستجو
با آنکه موتور های جستجو و نمایه ها ، برخی ابزارهای ساخت یافته برای بازیابی اطلاعات خاص را در اختیار ما گذاشته اند اما از بسیاری جهات دارای نواقصی هستند (Gilster 1997; “The Internet” 1997) : آنها ممکن است در برخی موارد بیشتر از اندازه ای که واقعا نیاز است به نمایه سازی اطلاعات بپردازند و به دلیل عدم تشخیص نوع و ارزش اطلاعات دسترسی همسان به هر نوع اطلاعاتی فراهم سازند. با آنکه گوگل در باز یابی به میزان استنادات توجه دارد اما واقعیت اینست که موتور های جستجو توانایی استخراج اطلاعات تماما درست را ندارند. البته این امر می تواند به دلیل عدم رعایت استانداردها توسط وب سایت ها نیز باشد. اشکال دیگری که بر کار موتورهای جستجو وارد است آنستکه توانایی عمده آنها در نمایه سازی اطلاعات متنی است و حجم عظیمی از اطلاعات غیر متنی نادیده گرفته می شوند. به علاوه بسیاری از آنها به انباشتن و انتقال اطلاعات می پردازند اما نمی توانند در درک اطلاعات نیز نقش داشته باشند (Wurman 1989). آنچه نیاز داریم علاوه بر دسترس پذیر کردن اطلاعات ، قابل درک کردن آنهاست.
 
نتیجه گیری
از آنچه تا به اینجا گفته شد چنین بر می آید که مشکل مدیریت اطلاعات هم جنبه فنی دارد و هم جنبه انسانی. دو راه حل وجود دارد: از نظر فنی، ایجاد ابزار های بهتر و استفاده بهتر از آنها و از نظر انسانی، اصلاح مدل های ذهنی و تقویت ظرفیت برای تجزیه تحلیل ها و بازتاب های انتقادی. صلاحیت اصلی برای سواد اطلاعاتی اینست که عادت کنیم تفکر انتقادی داشته باشیم و از ابزار های شبکه ای برا ی تقویت آن بهره بجوییم (Gilster 1997, p. 33).
برخی استراتژی ها برای یافتن مسیر در جاده مه آلود داده ها به این شرح است :  در جستجوی اطلاعات همواره یک صافی تعریف شده برای خود داشته باشید که به وسیله آن بتوانید فقط اطلاعات مورد نظرتان را شناسایی کنید . در انتشار اطلاعات نیز، ببینید آیا تمامی اطلاعاتی که منتشر می کنید واقعا ضروری است؟ اما در کل، هم در جستجوی اطلاعات و هم در انتشار آن باید در عین باریک بین بودن، دید وسیع هم داشته باشید. و بالاخره اینکه شیوه خاص یادگیری خود را شناسایی کنید و ببینید این شیوه چگونه می تواند شما را به اطلاعات مورد نظرتان هدایت نماید (Alesandrini 1992; Shenk 1997).
 
 منابع :
-  شاهنگیان، محمد حسین. مدیریت اطلاعات و اطلاع رسانی. تهران : موسسه چاپ و انتشار دانشگاه امام حسین. 1365
- شیری، علی اصغر. " ابرداده ها و تاثیر آن بر فهرست های ماشین خوان: الگوی فارسی ابرداده برای سازماندهی اطلاعات الکترونیکی فارسی". فهرست های رایانه ای. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.1379
 

- Carlson, Christopher N. “Information Overload, Retrieval Strategies and Internet user Empowerment” .
< http://eprints.rclis.org/archive/00002248/01/Information_Overload.pdf> 
- “Information Management Issues”.
< http://www.calpro-online.org/eric/docs/pfile01.htm> 
- Jansen, J. "Using an Intelligent Agent to Enhance Search Engine Performance." First Monday 2, no. 3 (March 3, 1997). <http://www.firstmonday.dk/issues/issue2_3/jansen/index.html> 

چكیده

"آیا MRP منسوخ شده است؟" این سوالی است كه ذهن بسیاری از مدیران و كارشناسان امروزی را به ویژه در حوزه‌ی مدیریت تولید و عملیات به خود مشغول كرده است. استفاده بهینه از منابع محدود به طوری كه حداكثر مطلوبیت را- هم از نظر سودآوری و هم معیارهای دیگر مورد نظر ذی‌نفعان- برای شركت ایجاد كند، هدفی است كه تنها در سایه به كارگیری یك رویكرد مناسب برای برنامه‌ریزی تولید دست‌یافتنی خواهد بود. این مقاله با هدف تحلیل یكی از قدیمی‌ترین و متداول‌ترین مدل‌های برنامه‌ریزی و كنترل تولید (MRP) و بررسی مهم‌ترین دستاوردها و مشكلات این رویكرد تهیه شده است. در عصر حاضر، افزایش ابهام و محیط متغیر و رقابتی از یك طرف و رشد سریع فناوری اطلاعات از طرف دیگر منجر به توسعه مدلهای پیشرفته‌تری مانند MRP II شده است، كه در این مقاله به طور اجمالی مورد بررسی قرار خواهند گرفت. برای دیدن متن كامل این مقاله این جا كلیك فرمایید.

 مقدمه
استراتژی چیست؟ چه‌گونه به دست می‌آید؟ «كنت اندورز» كه یكی از نظریه پردازان بزرگ حوزه‌ی مدیریت استراتژیك به شمار می‌رود، از مطالعه‌ی موردی به عنوان یكی از ابزارهای مفید یادگیری استراتژی و مدیریت استراتژیك نام می‌برد. در مطالعه موردی، محقق مانند یك كاراگاه پلیس، حوادث رخ داده را بررسی می كند ، فرضیه های را حدس می زند و بدنبال آزمون فرضیه های خود بر می‌آید. براین اساس علاقمندان به حوزه استراتژی می توانند با مطالعه موردی شركتهای موفق و حتا ناموفق، استراتژی آن شركت‌ها را استخراج كرده و به بحث در مورد آن بپردازند. در ادامه نمونه‌ای از این مطالعات موردی ارایه می‌شود.

 مطالعه موردی (Case Study) استراتژی شركت Netscape
بنیان‌گذاران Netscape معتقدند كه اینترنت انقلابی در شیوه كار كردن و ارتباط مردم با هم بر پا خواهد كرد. آن‌ها ‌در صدد بودند كه یك نرم‌افزار زیر بنایی بسازند تا بتوانند شركت را در قلب دنیای شبكه‌ای جدید جای دهند و دست‌یابی به محصولات، تكنولوژی‌ها و بازارهای جدید را از طریق اینترنت برای آن مقدور كند.

"جیم كلارك" بنیان‌گذار Netscape می‌گوید: "قاعده‌ی كلی مسابقات اتومبیل‌رانی و موتورسواری كاملا برای كسب و كار كاربرد دارد: "سریع ‌‌بران و به پیش‌رانی ادامه بده (یا این كه بنشین و از مسابقه دادن صرف‌نظر كن)، همین كه سرعتت را كم كنی، یا از جاده منحرف می‌شوی، یا به درخت برخورد می‌كنی!"

Netscape در عرض دو سال از یك جست‌وجوگر عادی اینترنت، به پیشرفته‌ترین جست‌وجوگر برای كاربران كسب و كارها تبدیل شد. این شركت با افزایش سریع Serverهای جدید، ابزارهای كاربردی جدید و افتتاح Netcenter.com به سمت تجارت الكترونیكی گام برداشت. این فعالیت‌ها، جملگی در عرض چهار سال صورت گرفتند. وقتی كه American online در پاییز 1998 وارد این بازار شد، ارزشی برابر 10 میلیون دلار اندوخته شد.

Netscape چون می‌دانست بدون رشد، با مشكلاتی فراتر از سرمایه‌گذاری مجدد مواجه می‌شود، سرمایه‌گذاری در رشد را سرلوحه كار خود قرار دهد و در نتیجه حتا بیش‌تر از آن چه انتظار می‌رفت رشد كرد.

Netscap از اینترنت برای غلبه بر موانع سنتی‌ای كه تولیدكنندگان نرم‌افزار برای ورود رقبا كار گذاشته بودند (مثل وابسته كردن نرم‌افزارها به سخت افزارها یا فروش فقط از طریق خرده‌فروشان نرم افزار)، استفاده كرد. بدین ترتیب مشتریان به سادگی نرم‌افزارها را از وب سایت Netscape دان‌لود می‌كردند.

Netscape باید به سرعت می‌آموخت. مشتریان این شركت از كاربران ساده اینترنت كه فقط یك محصول (جست‌وجوگر اینترنت) را مصرف می‌كردند به كاربران دقیق و نكته‌سنج سازمانی كه مجموعه‌ای از محصولات بی‌عیب و نقص (100% قابل اطمینان) را می‌خواستند تبدیل شده بودند.  Netscapeباید طراحی، مستندسازی، تست، فروش و خدمات پس از فروش محصولات استراتژیك خود را به شیوه‌ای تخصصی‌تر و حرفه ای‌تر انجام می‌داد. در همین زمان، این شركت باید تعداد زیادی نیروی انسانی جذب می‌كرد. كلارك، برنامه‌نویسان جوانی را كه پیش از این روی جست‌وجوگر وب كار كرده بودند استخدام كرد و در كنار آنها از مدیران مناسب، مهندسین، متخصصان فروش و بازاریابی كه در صنایع مخابراتی و كامپیوتری فعال بودند استفاده كرد.  Netscape از یك بانك اطلاعاتی متخصصین شركت‌های High Tech آمریكا برای جذب نیرو استفاده كرد تا دانش تخصصی خود را تقویت كند.

هر چه Netscape بیش‌تر رشد می‌كرد، بیش‌تر به دنبال نهادینه كردن قابلیت‌های خلاق و نوآور كه مشخصه سازمان‌های كوچك است، می‌رفت. در اواخر سال 1996، شركت زیر بخش‌هایی با عنوان divlet در دپارتمان‌های محصول ایجاد كرد. هر divlet به مدیر بالادست خود گزارش می‌دهد و بر روری محصول خاصی كار می‌كند.

در سال 1997 بعد از آن كه Netscape نتوانست Navigator/Communicator را در Java بازنویسی كند، جیم باركزدیل، مدیر عامل این شركت تصمیم گرفت كه divletها، گزارش‌های خود را به طور مستقیم به آقای اندریسن ارایه كنند. اندریسن به عنوان مدیر "تكنولوژی" مسوولیتی در قبال "تولید محصول" نداشت، اما این اقدام باركزدیل باعث شد برنامه ریزی محصول به شیوه‌ای متمركزتر انجام شود و اندریسن از اختیار كافی برای حذف برخی از پروژه‌ها و گسترش دانش بین تیم‌هایی كه روی جست‌وجوگرها كار می‌كردند و تیم‌هایی كه روی Serverها متمركز بودند، برخوردار شود.

Netscape بازار اینترنت را از طریق مشتریانش شناخت. یك بانك بزرگ در سوییس از جست‌وجوگرهای Netscape برای شبكه داخلی خود استفاده كرد تا كارمندانش با استفاده از پروتكل‌های ارتباطی اینترنت، اطلاعات را در داخل بانك به اشتراك بگذارند. Netscape به سرعت اینترانت را به عنوان یك فرصت جدید شناسایی كرد و ایده آن را گسترش داد تا اكسترانت را به وجود آورد.

Netscape همچنین تعدادی "كاربر راهنما" برای آزمودن نسخه‌های جدید نرم افزارها و بازخور سریع به برنامه‌نویسان آنها تربیت كرد. این شركت از درون خود ابتكاراتی به خرج داد تا بتواند روش‌های جدیدی برای كاربری تكنولوژی‌هایش در بازارهای شركتی بیابد. شركت تكنولوژی‌های خود را برای خلق اكسترانت‌هایی كه مهندسان، فروشندگان، بازاریابان و پرسنل خدمات پس از فروش را با فروشندگان مستقل نرم‌افزار، ISP ها و سازندگان كامپیوتر مرتبط می‌كرد، به كار گرفت.

 نتیجه گیری
اگر چه در این مقاله، استراتژی این شركت به صورت خلاصه و اجمالی مورد بررسی قرار گرفت اما از همین شناخت اندك نیز می‌توان مطالبی را استخراج كرد كه برای كارآفرینان  آموزنده باشد، چهار نكته كلیدی دراین مطالعه مورد وجود داشت كه در زیر بدان‌ها اشاره می‌شود.

1- استراتژی، یادگیری است.
2- استراتژی با خلاقیت و نوآوری همبستگی دارد.
3- چشم انداز الهام بخش و وحدت بخش می‌تواند موفقیت به همراه داشته باشد.
4- استراتژی نگاه به محیط است، به مشتری، رقبا، تامین كنندگان و غیره